Став

Обраќање на поранешниот претседател Бранко Црвенковски на Регионалната конференција "Проширување на ЕУ на крстопат"


Почитувани дами и господа,

 

Дозволете и јас со неколку реченици да се обратам пред овој респектабилен состав на присутни учесници и ценети гости.

Би започнал со две констатации за кои верувам дека сите ќе се согласите:

 

1.Во сите земји од Западен Балкан, без исклучок и без разлика кој е на власт а кој во опозиција, постои широк политички, етнички и општествен консензус за заедничка иднина во рамките на Европската Унија.

Овој факт заслужува да биде посебно истакнат и почитуван, уште повеќе имајќи го во предвид нашиот менталитет и нивото на демократизација и политичка култура кои многу често не оневозможуваат да постигнеме елементарен политички компромис, а камоли широк национален консензус за многу други важни прашања битни за животот на нашите граѓани.

 

2.Во ниту еден званичен став, во ниту една официјална изјава било на претставници на европските институции во Брисел, било на националните власти во земјите членки на Унијата не се оспорува Европската перспектива на земјите од Западен Балкан. Се разбира, со одредена динамика која ќе зависи од спроведените реформи и исполнетите критериуми и стандарди од секоја држава поодделно.

 

Значи, од една страна сите ние од Западен Балкан сакаме да станеме дел од ЕУ и од друга страна самата унија и нејзините членки ја проектираат иднината на државите од нашиот регион низ  процесот на сопственото проширување во рамките на Европската Унија.

 

Тогаш каде е проблемот? Ако се овие констатации точни и ако сме сите искрени, зошто воопшто се доведува под прашање брзината на процесот на проширувањето?

 

На што се должи целата оваа загриженост  па дури и стравување, кои можевме да ги слушнеме  и во денешните обраќања на учесниците на оваа конференција?

 

Јас знам дека Европската Унија  се соочува со свои внатрешни проблеми и со потребата  од сопствено реформирање, а се со цел да стане поефикасна, поуспешна, посилна.

Свесен сум и за глобалните актуелни предизвици и потребата од репозиционирање на Унијата во однос на изменетите околности на светската политичка, економска и безбедносна сцена.

 

Не се согласувам, но можам да најдам одредено разбирање дури и за тврдењата дека додека не се најдат одговорите на овие прашања и предизвици, проширувањето треба да биде симнато подолу на листата на приоритети.

Но, ако  го земеме примерот на мојата земја, на Македонија, ние не говориме  за полноправно членство, туку за почеток на пристапните преговори, процес кој можеби ќе трае и 10на години.

Република Македонија својот кандидатски статус го стекна во далечната 2005та година, пред цели 14 години.

 

Оваа година ја добивме десеттата  по ред,  јубиларна препорака од страна на Европската комисија за почеток на преговорите.

Девет пати препораката не беше прифатена, а ние стравуваме дека тоа може да се повтори и по 10ти пат на јунскиот самит.

Зарем е можно земјите членки да демонстрираат толкава недоверба во извештаите и препораките на сопствената и од нив избрана Европска комисија?

 

Минатата година се потпиша Преспанскиот договор со кој се надмина повеќедеценискиот спор со Република Грција и се елиминираше (или се мислеше дека се елиминира) најголемата пречка во процесот  на нашето Евро и Евро-атланско интегрирање.

Отстапката која од наша страна се направи, промената на нашето уставно име и тоа за севкупна употреба беше болна и драматична за голем број наши граѓани што се потврди и на референдумското изјаснување.

Но главниот, многу често и единствен мотив, на оние кои што го подржаа Преспанскиот договор, беше потребата да се деблокира процесот на наше интегрирање во Европската Унија. Недобивањето на датум за почеток на преговорите во јуни ќе предизвика големо разочарување но и, (тоа сакам отворено да го кажам) сериозно нарушувње на кредибилитетот на Европската Унија и на македонската влада во очите на македонскиот народ и сите граѓани на нашата земја.

Ние не бараме незаслужена награда, туку бараме и очекуваме да ни се пружи заслужена шанса да го отпочнеме процесот.

Јас сум свесен дека на домашен план имаме големи слабости во многу области.

Јас знам дека некои од неопходните реформи доцнат или се спроведуваат со дискутабилен квалитет.

И од тој аспект гледано не можеме да ги оспориме забелешките и  критиките  кои како на земја ни се упатуваат од страна на европските претставници.

 

Но, по мое длабоко убедување, токму отварањето на преговорите, перманентната комуникација и соработка, инсистирањето на исполнување на неопходни услови, наметнување на рокови, мониторирањето на спроведеното од страна на експертските тимови на ЕУ, ќе биде најголемиот импулс за спроведување на брзи и квалитетни реформи и исполнување на неопходните критериуми и стандарди.

 

Не сум горд на ова што ќе го кажам и однапред се извинувам  на сите кои што нема да се согласат со мене, но ние од овој регион, често пати не сме подготвени  ниту пак имаме волја да спроведуваме сериозни и болни реформи, (а клучните реформи се воглавно болни) ако не сме изложени на сериозен притисок од надвор.

Ете, затоа верувам дека за сите нас процесот на преговори  е исто толку важен, ако не и поважен од самиот чин на пристапување во полноправно членство во Европската Унија.

 

Почитувани дами и господа,

 

Подгоричкиот клуб е клуб на поранешни претседатели и премиери на земјите од регионот.  Да се биде поранешен претседател или премиер значи дека се говори во свое лично име, а не во име на официјалната власт на државата. Тоа не ја намалува одговорноста но ја зголемува слободата во искажувањето на сопствените ставови.

Затоа денес, без да ја заборавам одговорноста ќе ја искористам таа поголема слобода и ќе порачам:

Доколку ова лето не добиеме датум за преговори, за мене тоа ќе биде доказ за отсуство на лидерство и визија  во рамките на Европската Унија.

И не само визија за иднината на Западен Балкан, туку и визија за иднината на самата Европска Унија и целиот европски континент.

Искрено се надевам и од се срце посакувам тоа да не се случи.

 

На самиот крај на ова мое обраќање но и на денешнава конференција сакам уште еднаш да истакнам дека членовите на Подгоричкиот клуб, усогласија и донесоа заедничка декларација која на сите вас, почитувани гости  и претставници на медиумите ви беше поделена пред почетокот на конференцијата.

Декларацијата ќе биде доставена до највисоките институции на Европската Унија,  но и на националните власти на земјите членки на Унијата.

Ова е нашиот скромен придонес кон создавањето на позитивна клима и зголемувањето на сознанието за важноста од интензивирање на процесот на проширување за сите земји од нашиот регион.

Почитувани членови на Подгоричкиот клуб, ваши екселенции, почитувани претставници  на медиумите, ценети гости.

Ви благодарам за учеството и присуството  на денешната регионална конференција, „Проширувањето на ЕУ на крстопат.“

 

 

 

Претходни текстови

ПО ПОВОД 100 ГОДИНИ ОД РАЃАЊЕТО НА КИРО ГЛИГОРОВ Обраќање на Комеморативната седница 03.01.2012

вторник, 02 мај 2017

Драги пријатели, ценети гости, сите вие присутни почитувачи на Киро Глигоров и неговото дело,


Што да се каже по еден ваков повод за еден ваков човек, а да не е премалку, да не е оскудно, да личи, да е соодветно и за личноста и за од неа оствареното.


Па само споменувањето на клучните историски настани во кои учествувал, само набројувањето на најодговорните должности што ги извршувал низ животот би траело со часови. И пак нешто важно би се пропуштило.


Киро Глигоров беше сам за себе историја што чекори, ем жив човек, ем споменик за цела една епоха.


Како никој друг со својата личност и придонес ги поврза двата столба на современата македонска државност-АСНОМ 1944та и 8ми септември 1991та.


Република Македонија под лидерство на Киро Глигоров се избори за својата независност и меѓународно признавање без војна и крвопролевање, единствена од сите републики на поранешна Југославија.


Па само ова е доволно да се стане мит, да се стане легенда.


Се разбира ако ние како народ знаеме да создаваме, да чуваме и почитуваме вистински митови.


Јас денес пред вас нема да ја препрочитувам биографијата на Киро Глигоров. Таа ни е на сите добро позната. Таа е таква и толкава што кој и да ја крати и скусува пак ќе остане највпечатливата во современата македонска историја.


Јас денес сакам да говорам за Киро Глигоров онаков каков што јас го запознав во овие 20 години, со кој соработував и од кој учев.


За Киро Глигоров кого го сакав и почитував како голем претседател и што е за мене уште поважно како голем човек.


Судбината одреди во почетокот на 90те Македонија да ги има најстариот претседател и најмладиот премиер во Европа. Киро често пати на шега ќе  ми речеше: „Бранко, јас и ти заедно во  просек сме тамам.“


Многу работи поминавме заедно. И добри и лоши моменти. Не мачеа истите дилеми, заедно решававме тешки проблеми, донесувавме заеднички одлуки.


Дури и критиките и навредите што ни беа упатувани беа и се исти. Најчесто без било каква основа и логика.


Затоа што Киро Глигоров беше вистински и искрен македонски патриот.


Го обвинуваа него а и нас дека референдумското прашање од 8ми септември било југоносталгичарски формулирано. А мотивите беа сосема спротивни. Прашањето беше така поставено за да референдумот со сигурност успее и Македонија со сигурност стане независна држава.


Го обвинуваа него а и нас дека сме предавници и плашливци затоа што сме дозволиле ЈНА да ја напушти Македонија со сето оружје и целокупната опрема. А неговиот одговор беше толку човечен и логичен: „Колку тенкови или камиони вреди  еден човечки живот? Нема да дозволам за куп железо да ни гинат луѓето и да ни страда народот.“


Што е тоа: предавство или напротив вистински патриотизам?


Храброст или плашливост?


Го обвинуваа и него, а и нас дека сме направиле предавство со приемот во ООН под времената референца и со потпишувањето на времената спогодба со Грција.


А единствениот избор  пред кој бевме исправени  во тоа време беше или членство под тие услови или да останеме недефинирана територија и лесен плен за балканските прекројувачи на граници.


Денес за најголем успех и победа се прогласува токму одбраната на таа времена спогодба пред меѓународниот суд во Хаг.


Денес за крајна цел на нашата меѓународна политика се поставува приемот во НАТО и отпочнувањето на преговорите со ЕУ токму под таа референца.


Киро Глигоров беше храбар човек. Затоа што вистинска храброст е да ја превземеш одговорноста и да донесуваш храбри и тешки одлуки, а не да ги одлагаш проблемите. А тој го правеше токму тоа, секогаш кога беше потребно.


Впрочем има ли поголем доказ за патриотизмот и храброста од фактот што на Претседателот Глигоров му  се случи атентат. Обид да му се одземе животот не заради него, туку заради Македонија.


Киро Глигоров имаше огромна доверба во мудроста и решителноста на нашиот народ.


Се сеќавам на ситуацијата кога во 1993та Грчката влада донесе одлука да воведе ембарго на нашата јужна граница. А на север беа на сила санкциите спрема Србија и Црна Гора. Две од нашите четири граници беа целосно затворени и тоа единствените каде имавме железничка линија и автопат. Веста ме затекна во Струмица на разговор со стопанственици.


Веднаш се вратив во Скопје на итна средба со Претседателот Глигоров. „Претседателе што правиме? Отсечени сме од светот? Ќе нема нафта, ќе нема лигнит, ќе нема транспорт, се ќе застане?“ Загрижен, но мирен и спокоен каков само што тој можеше да биде во критични моменти ми одговори: „Ќе биде тешко, ќе биде многу тешко! Ќе запрат, многу фабрики, ќе останат многу луѓе без работа. Ама нашиот народ знае што е влогот, знае дека државата е во прашање. Биди сигурен дека ќе издржиме!“


И навистина издржавме!


Киро Глигоров беше човек демократ, човек на политичкиот дијалог и толеранција.


Не веруваше дека постои сериозен проблем кој мора да се реши со сила и на сила, а не може да се реши со политички средства.


Тој не знаеше да нареди, тој знаеше да убеди.


Од него луѓето кога ќе згрешеа не се плашеа туку се срамеа. Од средбите со него можевте да излезете со неприфатени барања но секогаш со чувство дека сте докрај испочитувани. Имаше време за секого. Јас во животот немам сретнато друга личност со таква дарба трпеливо да слуша и да сослуша.


Претседателот Глигоров беше човек со визија за иднината на Македонија. Тој прв и тоа во периодот кога сите околу нас беа зафатени со национализам и војуваа заради историја и граници, ја промовираше и ја застапуваше идејата за наше интегрирање во Европската унија и НАТО Алијансата.


Киро Глигоров беше добар познавач на меѓународната политика. Беше свесен дека сме премногу мали да се спротивставиме на глобалните трендови и дека нашата шанса е благовремено да ги предвидиме и со умешна политика максимално да ги амортизираме негативните, а валоризираме позитивните ефекти.


Во тоа време како премиер се сретнав со многу претседатели на држави и влади, со бројни претставници на меѓународни организации. Верувајте, се чувствував горд како Македонец, како граѓанин на оваа земја кога слушав со каква почит и уважување говорат за нашиот Претседател. За големиот Претседател на една мала земја. За мојот претседател.


Киро Глигоров, основоположникот, архитектот, таткото на независна Република Македонија во овие 20 години претрпе бројни  неправди и жестоки удари. Знам дека некои од нив многу тешко му паѓаа.


Пред 4 години бевме на прославата на неговиот 90ти роденден во потесен круг на неговите најблиски роднини и пријатели. Додека траеше дружбата, во еден момент се сврти и по малку тажно ме праша: „Бранко, зошто толку ме напаѓаат и навредуваат? Зарем толкави грешки имам направено?“


Да бидам искрен и ме изненади и ме погоди со прашањето. По малку на шега, а повеќе сериозно му одговорив:


„Претседателе, вашата најголема грешка е што сте уште жив, а во Македонија и на Балканот живи херои и великани не се признаваат! Дури кога ќе ги изгубиме луѓето стануваме свесни за нивните вистински вредности и им го наоѓаме правото место во историјата!“ Се насмеа и рече: „Ајде ќе видиме.“


Е па мој драг Претседателе, еве од вчера повеќе не си меѓу нас, те изгубивме. Ајде да видиме. Да видиме дали сме луѓе и дали сме народ кој знае да ги цени вистинските вредности и да ги испочитува вистинските херои, вистинските патриоти.


Дали имаме доблест и капацитет, не заради тебе, туку заради односот кон сопствената држава да ти го најдеме вистинското место во историјата. Таму каде што припаѓаш, кај најголемите, кај великаните.


Биди убеден дека така ќе биде. Бидејќи како што ти ме учеше, овој народ е мудар народ, овој народ знае што е што и кој е кој.


Што се однесува до нас во Социјалдемократскиот сојуз, ти секогаш ќе бидеш број 1.


Горди сме што те имавме во нашите редови, што делевме исти идеи, што водевме заеднички битки, што спроведувавме заеднички политики.


И сега нешто сосема лично, Мој претседателе, ми беше чест што ве познавав, што ви помагав и соработував со вас. Ви благодарам на секој ваш совет, на поддршката што ми ја дававте и довербата што ја имавте во мене.


Се гордеам со се што заедно постигнавме, со секој момент што заедно го поминавме.


Почивај во мир,


мој учителу,


мој пријателе,


мој драг претседателе!